Ilé iṣẹ́ ìtajà ọjà kíákíá lórí ayélujára ni Getir, ilé iṣẹ́ ọmọ ọdún mẹ́fà kan tí ó ń gbìyànjú láti borí àwọn olùdíje tuntun rẹ̀ nínú ìdàgbàsókè kárí ayé.
Lọ́ndọ́nù-Ẹni tuntun kan tó ń wọ ọkọ̀ ojú irin láàárín Uber Eats, Just Eat àti Deliveroo's kẹ̀kẹ́ àti scooters ní àárín gbùngbùn London ṣèlérí láti tẹ́ ìfẹ́ ọkàn rẹ fún àwọn skoleti bars tàbí pint ice cream lọ́rùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀: Ilé iṣẹ́ ará Turkey Getir sọ pé òun yóò fi àwọn oúnjẹ rẹ ránṣẹ́ láàárín ìṣẹ́jú mẹ́wàá.
Iyara ifijiṣẹ Getir wa lati inu nẹtiwọọki awọn ile itaja ti o wa nitosi, ti o baamu iyara iyalẹnu ti ile-iṣẹ naa ti n dagba laipe. Ni ọdun marun ààbọ̀ lẹhin ti o bẹrẹ awoṣe naa ni Tọki, o ṣii lojiji ni awọn orilẹ-ede Yuroopu mẹfa ni ọdun yii, o gba oludije kan, a si nireti pe yoo bẹrẹ iṣẹ ni o kere ju awọn ilu mẹta ni AMẸRIKA, pẹlu New York, ni opin ọdun 2021. Laarin oṣu mẹfa pere, Getir gba fere $1 bilionu lati ṣe atilẹyin fun ajakale-arun yii.
“A ti yára ṣe ètò wa láti lọ sí àwọn orílẹ̀-èdè púpọ̀ sí i nítorí pé tí a kò bá ṣe é, àwọn ẹlòmíràn yóò ṣe é,” ni olùdásílẹ̀ Getir, Nazem Salur, sọ (ọ̀rọ̀ yìí túmọ̀ sí “mú” ní èdè Tọ́kì. ìtumọ̀ rẹ̀). “Ìje sí àkókò ni èyí.”
Ọ̀gbẹ́ni Saruer wo ẹ̀yìn ó sì sọ òótọ́. Ní ìlú London nìkan, ní ọdún kan tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ, àwọn ilé iṣẹ́ ìpèsè oúnjẹ kíákíá márùn-ún tuntun ti jáde lọ sí òpópónà. Glovo jẹ́ ilé iṣẹ́ ọmọ ọdún mẹ́fà kan ní Sípéènì tí ó ń pèsè oúnjẹ àti oúnjẹ ní ilé oúnjẹ. Ó kó owó tó ju $5 bilionu lọ ní oṣù kẹrin. Ní oṣù kan sẹ́yìn, Gopuff tí ó wà ní Philadelphia kó owó jọ láti ọ̀dọ̀ àwọn olùdókòwò pẹ̀lú SoftBank Vision Fund tó tó $1.5 bilionu.
Ní àkókò àjàkálẹ̀-àrùn náà, àwọn ilé ti wà ní títì pa fún oṣù mélòó kan, àràádọ́ta ọ̀kẹ́ ènìyàn sì bẹ̀rẹ̀ sí í lo àwọn ọjà lórí ayélujára. Àwọn ìforúkọsílẹ̀ fún ìfijiṣẹ́ ti pọ̀ sí i fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan, títí bí wáìnì, kọfí, òdòdó àti pasta. Àwọn olùdókòwò ti ya àwòrán àkókò yìí wọ́n sì ti ń ṣètìlẹ́yìn fún àwọn ilé iṣẹ́ tí wọ́n lè mú ohunkóhun tí o bá fẹ́ wá fún ọ, kì í ṣe kíákíá nìkan, ṣùgbọ́n láàárín ìṣẹ́jú díẹ̀, yálà ó jẹ́ aṣọ ìbora ọmọdé, písà dídì tàbí ìgò champagne tí a fi yìnyín ṣe.
Ìfijiṣẹ́ oúnjẹ kíákíá ni ìgbésẹ̀ tó tẹ̀lé nínú ìgbì omi adùn tí olùtajà venture ń ṣe ìrànlọ́wọ́ fún. Ìran yìí ti mọ́ láti máa pàṣẹ iṣẹ́ takisí láàárín ìṣẹ́jú díẹ̀, láti máa lọ sí àwọn ilé olowo poku nípasẹ̀ Airbnb, àti láti máa pèsè eré ìnàjú púpọ̀ sí i bí a bá béèrè fún un.
“Kìí ṣe fún àwọn ọlọ́rọ̀ nìkan, àwọn ọlọ́rọ̀, àwọn ọlọ́rọ̀ lè fi ṣòfò,” ni Ọ̀gbẹ́ni Saruer sọ. “Èyí jẹ́ owó tí ó rọrùn láti ná,” ó fi kún un. “Ọ̀nà tí ó rọrùn láti fi tọ́jú ara rẹ ni èyí.”
Èrè ilé iṣẹ́ ìpèsè oúnjẹ kò tíì pọ̀ tó. Ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí ìwádìí PitchBook, èyí kò tí ì dá àwọn oníṣòwò olówó-ọrọ̀ dúró láti fi owó tó tó $14 bilionu sí ìpèsè oúnjẹ lórí ayélujára láti ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 2020. Ní ọdún yìí nìkan, Getir parí ìnáwó mẹ́ta.
Ṣé Getir ní èrè? “Rárá, rárá,” ni Ọ̀gbẹ́ni Saruer wí. Ó ní lẹ́yìn ọdún kan tàbí méjì, àwùjọ kan lè ní èrè, ṣùgbọ́n èyí kò túmọ̀ sí pé gbogbo ilé-iṣẹ́ náà ti ní èrè tẹ́lẹ̀.
Alex Frederick, onímọ̀ nípa iṣẹ́ ẹ̀rọ oúnjẹ ní PitchBook tó ń kẹ́kọ̀ọ́ nípa iṣẹ́ ẹ̀rọ oúnjẹ, sọ pé ó dà bíi pé iṣẹ́ náà ń ní àkókò ìdàgbàsókè blitz. (Reid Hoffman) tí a dá sílẹ̀ láti ṣàpèjúwe àwọn oníbàárà kárí ayé ti ilé-iṣẹ́ kan tí ń díje láti pèsè iṣẹ́ ṣáájú àwọn olùdíje èyíkéyìí. Ọ̀gbẹ́ni Frederick fi kún un pé lọ́wọ́lọ́wọ́, ìdíje púpọ̀ wà láàárín àwọn ilé-iṣẹ́, ṣùgbọ́n kò sí ìyàtọ̀ púpọ̀.
Ọ̀kan lára àwọn olùdókòwò pàtàkì àkọ́kọ́ tí Getir ní ni Michael Moritz, oníṣòwò olówó-ọrọ̀-ajé bílíọ̀nù àti alábàáṣiṣẹ́pọ̀ Sequoia Capital, ẹni tí a mọ̀ fún ìtẹ̀jáde àkọ́kọ́ rẹ̀ lórí Google, PayPal, àti Zappos. Ó ní, “Getir mú kí n nífẹ̀ẹ́ sí i nítorí pé mi ò gbọ́ pé àwọn oníbàárà kan ń kùn pé wọ́n gba àṣẹ kíákíá.”
Ó ní, “Ìfijiṣẹ́ ìṣẹ́jú mẹ́wàá rọrùn, ṣùgbọ́n àwọn tó ṣẹ̀ṣẹ̀ dé yóò rí i pé gbígbà owó ni apá tó rọrùn jùlọ nínú iṣẹ́ náà.” Ó ní ó gba Getir ọdún mẹ́fà—“àìlópin ayé wa”—láti yanjú àwọn ìṣòro iṣẹ́ rẹ̀.
Láìka èyí sí, àwọn òpópónà ìlú kárí ayé ṣì kún fún àwọn iṣẹ́ ìfijiṣẹ́ oúnjẹ tó ń jáde. Bí ìdíje ṣe ń le sí i, àwọn ilé iṣẹ́ express ní London—bíi Gorillas, Weezy, Dija àti Zapp—ti ń fúnni ní àwọn ẹ̀dinwó ńlá. Nígbà kan, Getir fúnni ní oúnjẹ tó tó 15 pọ́ọ̀nù (tó tó US$20.50) fún 10 pence (tó tó 15 senti).
Èyí kò ní àwọn iṣẹ́ oúnjẹ tí wọ́n ti wọ inú àwọn oúnjẹ (bíi Deliveroo). Lẹ́yìn náà, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó yára díẹ̀, àwọn ilé ìtajà ńláńlá àti àwọn ilé ìtajà tí wọ́n ń ṣe iṣẹ́ ìfijiṣẹ́ wà báyìí, àti àwọn iṣẹ́ supermarket Amazon.
Nígbà tí ìpolówó ọjà bá parí, ṣé àwọn olùlò yóò ní àṣà tó lágbára tàbí kí wọ́n jẹ́ olóòótọ́ sí orúkọ ọjà? Àǹfààní èrè tó ga jùlọ túmọ̀ sí pé kì í ṣe gbogbo àwọn ilé-iṣẹ́ wọ̀nyí ló máa yege.
Ọ̀gbẹ́ni Salur sọ pé òun kò bẹ̀rù ìdíje nínú ìfijiṣẹ́ ọjà kíákíá. Ó nírètí pé gbogbo orílẹ̀-èdè ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé-iṣẹ́, gẹ́gẹ́ bí àwọn ilé ìtajà ńlá pẹ̀lú àwọn ìdíje. Dídúró ní Amẹ́ríkà ni Gopuff, tí ó ní àwọn iṣẹ́ ní ìpínlẹ̀ mẹ́tàlélógójì tí a sì gbọ́ pé ó ń wá ìdíyelé tó tó $15 bilionu.
Saruer, ẹni ọdún 59, ta ilé iṣẹ́ tí wọ́n ti pa fún ọ̀pọ̀ ọdún, ó sì bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ lẹ́yìn náà. Láti ìgbà náà, àfiyèsí rẹ̀ ni kíákíá àti ètò ìrìnnà ìlú. Ó dá Getir sílẹ̀ ní Istanbul ní ọdún 2015 pẹ̀lú àwọn olùdókòwò méjì mìíràn, lẹ́yìn náà ní ọdún mẹ́ta ó ṣẹ̀dá app ìrìnnà tí ó lè fún àwọn ènìyàn ní ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ láàárín ìṣẹ́jú mẹ́ta. Ní oṣù kẹta ọdún yìí, nígbà tí Getir gba 300 mílíọ̀nù dọ́là Amẹ́ríkà, ilé iṣẹ́ náà ní iye owó tó tó 2.6 bilionu dọ́là Amẹ́ríkà, ó sì di ilé iṣẹ́ tuntun kejì ní Turkey, ilé iṣẹ́ náà sì ní iye owó tó ju 1 bilionu dọ́là Amẹ́ríkà lọ. Lónìí, ilé iṣẹ́ náà ní iye tó tó $7.5 bilionu.
Ní ìbẹ̀rẹ̀, Getir gbìyànjú ọ̀nà méjì láti ṣe àṣeyọrí góńgó ìṣẹ́jú mẹ́wàá rẹ̀. Ọ̀nà 1: Ó kó ọjà ilé-iṣẹ́ tó tó 300 sí 400 pamọ́ sínú ọkọ̀ akẹ́rù kan tó ti ń gbéra. Ṣùgbọ́n iye ọjà tí àwọn oníbàárà nílò ju agbára ọkọ̀ akẹ́rù lọ (ilé-iṣẹ́ náà ti ṣírò pé iye tó dára jùlọ jẹ́ nǹkan bí 1,500). Wọ́n ti kọ̀ láti fi ọkọ̀ akẹ́rù náà sílẹ̀.
Ilé-iṣẹ́ náà yan Ọ̀nà Kejì: Ìfijiṣẹ́ nípasẹ̀ kẹ̀kẹ́ iná mànàmáná tàbí mọ́pẹ́ẹ̀dì láti oríṣiríṣi àwọn ilé ìtajà tí a ń pè ní àwọn ilé ìtajà dúdú (àdàpọ̀ àwọn ilé ìtajà àti àwọn ilé ìtajà kékeré tí kò ní àwọn oníbàárà), àwọn ọ̀nà tóóró tí a fi àwọn ṣẹ́ẹ̀lì oúnjẹ bò. Ní London, Getir ní àwọn ilé ìtajà dúdú tí ó ju ọgbọ̀n lọ, ó sì ti bẹ̀rẹ̀ sí í gbé ọjà lọ sí Manchester àti Birmingham. Ó ń ṣí nǹkan bí ilé ìtajà mẹ́wàá ní UK lóṣooṣù, a sì ń retí pé yóò ṣí àwọn ilé ìtajà 100 ní ìparí ọdún yìí. Ọ̀gbẹ́ni Salur sọ pé àwọn oníbàárà púpọ̀ túmọ̀ sí ohun púpọ̀, kì í ṣe ilé ìtajà ńlá.
Ìpèníjà náà ni láti rí àwọn dúkìá wọ̀nyí—wọ́n gbọ́dọ̀ wà nítòsí ilé àwọn ènìyàn—lẹ́yìn náà wọ́n á bá àwọn aláṣẹ ìlú ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ sọ̀rọ̀. Fún àpẹẹrẹ, a pín London sí mẹ́tàlélọ́gbọ̀n irú ìgbìmọ̀ bẹ́ẹ̀, ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn ló ń fúnni ní àṣẹ àti ìpinnu nípa ètò.
Ní Battersea, gúúsù ìwọ̀ oòrùn London, Vito Parrinello, olùdarí ọ̀pọ̀ àwọn ilé ìtajà tí kò bófin mu, ti pinnu láti má jẹ́ kí àwọn olùpèsè oúnjẹ yọ àwọn aládùúgbò wọn lẹ́nu. Ilé ìtajà dúdú náà wà lábẹ́ àpáta ojú irin, tí ó fara pamọ́ sí ẹ̀yìn ilé tuntun tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣe. Ní ẹ̀gbẹ́ méjèèjì ti scooter iná mànàmáná tí ó ń dúró, àwọn àmì wà tí ó kà pé “Ẹ má ṣe mu sìgá, ẹ má ṣe kígbe, ẹ má ṣe kọrin sókè”.
Nínú rẹ̀, o máa gbọ́ ìró agogo láti sọ fún àwọn òṣìṣẹ́ pé àwọn àṣẹ ń wọlé. Olùgbé oúnjẹ náà yan apẹ̀rẹ̀ kan, ó kó àwọn nǹkan náà jọ, ó sì kó wọn sínú àpò fún ẹni tí ó ń gùn ún láti lò. Ògiri kan kún fún fìríìjì, ọ̀kan nínú wọn sì ní páńpírẹ́ìdì nìkan. Nígbàkigbà, àwọn apírẹ́ìdì méjì tàbí mẹ́ta ló wà ní ibi tí wọ́n ń gbé e sí, ṣùgbọ́n ní Battersea, ojú ọjọ́ náà dákẹ́ jẹ́ẹ́, èyí tí kò fi bẹ́ẹ̀ jẹ́ pé ìṣípo wọn péye sí èkejì. Ní ọjọ́ ìkẹyìn, àkókò tí a sábà máa ń lò láti kó ọjà jẹ́ ìṣẹ́jú àáyá 103.
Ọ̀gbẹ́ni Parrinello sọ pé kíkúrú àkókò ìfijiṣẹ́ náà nílò iṣẹ́ tó dára ní ilé ìtajà—kò yẹ kí ó gbẹ́kẹ̀lé àwọn awakọ̀ tí wọ́n ń sáré lọ sọ́dọ̀ àwọn oníbàárà. Ó fi kún un pé, “Mi ò fẹ́ kí wọ́n nímọ̀lára ìfúngun tí wọ́n ń sáré lójú pópó.”
Ó ṣe pàtàkì láti kíyèsí pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn òṣìṣẹ́ Getir jẹ́ òṣìṣẹ́ àkókò kíkún, pẹ̀lú owó ìsinmi àti owó ìfẹ̀yìntì, nítorí pé ilé-iṣẹ́ náà yẹra fún àpẹẹrẹ ètò ọrọ̀ ajé gig tí ó ti fa ẹjọ́ láti ọ̀dọ̀ àwọn ilé-iṣẹ́ bíi Uber àti Deliveroo. Ṣùgbọ́n ó ń fún àwọn ènìyàn tí wọ́n fẹ́ ìrọ̀rùn tàbí tí wọ́n ń wá iṣẹ́ ìgbà kúkúrú nìkan ní àdéhùn.
“Èrò kan wà pé tí iṣẹ́ yìí kò bá jẹ́ àdéhùn, kò lè ṣiṣẹ́,” ni Ọ̀gbẹ́ni Salur sọ. “Mi ò gbà bẹ́ẹ̀, yóò ṣiṣẹ́.” Ó fi kún un pé: “Nígbà tí o bá rí ẹ̀wọ̀n supermarket, gbogbo àwọn ilé iṣẹ́ mìíràn wọ̀nyí ti gbà àwọn òṣìṣẹ́ síṣẹ́, wọn kò sì ní jáwọ́ nínú ìdókòwò.”
Gbígbà àwọn òṣìṣẹ́ dípò àwọn agbaṣẹ́ṣe máa ń mú kí wọ́n jẹ́ olóòótọ́, àmọ́ ó máa ń jẹ́ owó tí wọ́n ń san. Getir máa ń ra ọjà lọ́wọ́ àwọn oníṣòwò, lẹ́yìn náà ó máa ń gba owó tí ó ga ju owó ilé ìtajà ńlá kan lọ láàárín 5% sí 8%. Èyí tó ṣe pàtàkì jùlọ ni pé, owó náà kò wọ́n ju owó ilé ìtajà kékeré kan lọ.
Ogbeni Salur sọ pe 95% awọn ile itaja dudu ni Tọki jẹ awọn ẹtọ ominira, o fi kun pe o gbagbọ pe eto yii le mu awọn oluṣakoso to dara julọ jade. Ni kete ti ọja tuntun ba dagba sii, Getir le mu awoṣe yii wa si ọja tuntun.
Ṣùgbọ́n ọdún yìí jẹ́ ọdún tí ó kún fún iṣẹ́. Títí di ọdún 2021, Getir yóò ṣiṣẹ́ ní Turkey nìkan. Ní ọdún yìí, pẹ̀lú àwọn ìlú ńlá ní England, Getir tún gbòòrò sí Amsterdam, Paris àti Berlin. Ní ìbẹ̀rẹ̀ oṣù Keje, Getir ra àkọ́kọ́ rẹ̀: Blok, ilé-iṣẹ́ ìfijiṣẹ́ oúnjẹ mìíràn tí ń ṣiṣẹ́ ní Spain àti Italy. Wọ́n dá a sílẹ̀ ní oṣù márùn-ún sẹ́yìn.
Àkókò ìfìwéránṣẹ́: Oṣù kọkànlá-15-2021